Take a fresh look at your lifestyle.

شرح موضوعی نهج البلاغه

0

درس هفدهم

سماحت

سماحت در لغت به معنای بخشندگی و گذشت و آسان گرفتن امور است و بدین مفهوم به کار می‌رود که انسان در رفتار با دیگران، در مناسبات انسانی در زندگی در کسب و کار در دوستی و دشمنی از بخشش و گذشت بهره‌مند باشد، و تا آنجا که امکان دارد به شدتِ عمل متوسل نشود. در واقع، آدمی به میزانی که در روابط انسانی اهل گذشت و بخشش باشد، خداوند از او می گذرد و او را می‌بخشد و بر او آسان می گیرد. نظام عالم بدین گونه است که هر چه انسان در زندگی از بخشش و گذشت و آسان گیری دورتر باشد، قوانین عالم بر او سخت تر می گیرد و هرچه بخشش و گذشت و آسان گیری او بیشتر باشد، به همان تناسب عکس العمل می‌بیند.

سخت دلی، تنگ نظری و سخت‌گیری بیش از آنکه برای دیگران سختی به بار آورد، وجود خود انسان را آسیب می‌رساند، حقیقت لطیف انسان را زمخت می کند و زمینه کمالی یابی آدمی را سد می نماید. هر چه انسان به مراتب بالاتری از انسانیت نائل شود بخشش و بخشندگی و بزرگواری و آسان گیری او نیز بیشتر می‌شود؛ و هر چه سماحت انسان بالاتر باشد، به مرتبه والاتری از انسانیت می‌رسد و به روح دین نزدیک‌تر می‌شود چنانکه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده اند:

«بعثنی بِالْحَنِیفِیةِ السهْلَةِ السمْحَةِ » (کافی ج۵ ص۴۹۴)

«خداوند مرا بر شریعت و دین حنیف و آسان و ملایم مبعوث کرده است»

یعنی قوانین و فرامین شریعت در ذاتش آسان است و راه و رسم و دعوت، تبلیغ و سلوک دینی نیز بر سماحت استوار است امیرالمومنین علی علیه السلام در این باره می فرماید:

«اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي شَرَعَ اَلْإِسْلاَمَ فَسَهَّلَ شَرَائِعَهُ لِمَنْ وَرَدَهُ» «خطبه ۱۰۶»

«سپاس خدایی را که راه اسلام را گشود و در آمدن به آبشخورهای آن را بر تشنگان آسان فرمود.»

«وَ سَهَّلَ لَكُمْ سَبِيلَ الطَّاعَةِ .» «خطبه ۱۵۱»

«خداوند راه اطاعت را برایتان آسان نموده است»

«وَ كَلَّفَ يَسِيراً وَ لَمْ يُكَلِّفْ عَسِيراً»«حکمت ۷۸»

«آنچه خداوند تکلیف کرده است آسان است نه دشوار»

این بیان به آن معناست که دین و دینداری آسان است و نباید آن را از ساختار فطری اش که برای هرکس پذیرش و عمل به آن آسان است دور ساخت، نه اینکه در مورد حدود و مرزهای دین می‌توان سهل انگاری کرد، که هرچه انسان در کمالات انسانی بالاتر رود، در حفظ حریم های الهی و مرزهای انسانی محکم تر می گردد. بنابراین، سماحتی که، کمال آدمی شمرده می‌شود، این است که انسان ملایمت و مدارا ، گذشت و بخشش و آسان گیری را به عنوان قاعده کلی در همه امور زندگی در نظر بگیرد. نشانه خوبی برای تشخیص سلامت روحی و روانی فرد و جامعه است. آنجا که از سماحت نشانی نیست روابط انسانی و ایمانی به شدت آسیب می‌بینند و شومی، فراگیر می‌شود از این رو ، وجود مردمان واجد کمال سماحت در جامعه ای منشاء خیر و برکت است امیرالمومنین علی علیه السلام در فقدان و فراغ چنین انسانهایی ابراز ناراحتی کرده و چنین فرموده است:

«أَيْنَ أَخْيَارُكُمْ وَ صُلَحَاؤُكُمْ وَ أَيْنَ أَحْرَارُكُمْ وَ سُمَحَاؤُكُمْ» «خطبه ۱۲۹»

«کجایند گزیدگان شما و نیکانتان آزادگان و بخشندگانتان»

هر چه سماحت در فرد و جامعه آشکار باشد، سلامت و نشاطشان بیشتر روابط و مناسبات انسانی استوار تر خواهد بود. البته مرزهای سماحة باید شناخته شود و پاسداری شود و بخشش ،گذشت و آسان گیری تابع عقل و مبتنی بر اعتدال باشد.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.